Αμπελάκια: «Πατρίδα» του πρώτου αγροτικού συνεταιρισμού

Αμπελάκια: «Πατρίδα» του πρώτου αγροτικού συνεταιρισμού



Διαδώστε το

Τα Αμπελάκια είναι ένας παραδοσιακός οικισμός στην περιφερειακή ενότητα  Λάρισας, χτισμένα στις βορειοδυτικές πλαγιές του όρους Όσσα, πέντε χιλιόμετρα από την είσοδο της κοιλάδας των Τεμπών. Το χωρίο φημίζεται για τα σπουδαία αρχοντικά του καθώς γνώρισε πολύ μεγάλη οικονομική ανάπτυξη κατά το παρελθόν, χάρη στην επεξεργασία και την βαφή νημάτων με κόκκινο χρώμα που παρήγαγαν από την επεξεργασία του φυτού ριζάρι (ρουβία η βαφική), ενώ αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στα Αμπελάκια δημιουργήθηκε ο πρώτος αγροτικός συνεταιρισμός παγκοσμίως!

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα ...και όντως αυτό συμβαίνει. Αρχοντικά «κρεμασμένα» στις πλαγιές του βουνού μαρτυρούν με την αρχιτεκτονική τους ότι τα χρόνια που πέρασαν άφησαν την δική τους ανεξίτηλη ιστορική πινελιά.

Τα Αμπελάκια μνημονεύονται για πρώτη φορά τον 15ο αιώνα, την εποχή δηλαδή της άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους. Πρόκειται για έναν από τους θεσσαλικούς οικισμούς της ύστερης Βυζαντινής εποχής. Στην πρώτη Τουρκική απογραφή του 1454/55,τα Αμπελάκια εμφανίζονται ως ένα από τα μυριάδες χωριά που βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο των σάχηδων των Τρικάλων (κυβερνητών της περιοχής). Όσον αφορά στο όνομα του, οι απόψεις των ιστορικών διίστανται, αλλά οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η ονομασία προέρχεται από τα μικρά σε κλήρο αμπέλια, τα «αμπελάκια».

Μέχρι τα μισά του 17ου αιώνα, τα Αμπελάκια ήταν μια κτηνοτροφική και οινοπαραγωγική κοινότητα, που μέχρι εκείνη την χρονική περίοδο είχε κατορθώσει να αντεπεξέλθει στις ανάγκες του συνεχώς αναπτυσσόμενου πληθυσμού της, γεγονός που κατορθώθηκε μάλλον λόγω της κάλυψης που τους παρείχαν οι Τούρκοι εισβολείς. Με την αύξηση του πληθυσμού, η παραγωγή οίνου δεν ήταν αρκετή ώστε να τους στηρίξει οικονομικά. Έτσι οι Αμπελακιώτες στράφηκαν στην παραγωγή και το βάψιμο βαμβακονημάτων. Προς το τέλος του 17ου αιώνα και την αρχή του 18ου, η βαφή βαμβακονήματος έγινε η βασική απασχόληση των χωρικών.

Τέλη του 18ου αιώνα οι κάτοικοι των Αμπελακίων που επεξεργάζονταν κόκκινα νήματα τα οποία έβαφαν με βαφή που παρήγαγαν από το φυτό ριζάρι, αποφάσισαν να συνεταιριστούν για να αντιμετωπίσουν τον εξωτερικό ανταγωνισμό. Αρχικά δημιουργήθηκαν μικροί συνεταιρισμοί αλλά το 1778 ενώθηκαν σε έναν. Πρόεδρος του συνεταιρισμού ήταν ο Αμπελακιώτης Γέωργιος Μαύρος. Ο συνεταιρισμός των Αμπελακίων θεωρείται ο πρώτος παγκοσμίως.

Στο διάστημα λειτουργίας του συνεταιρισμού τα Αμπελάκια γνώρισαν μεγάλη ακμή και ανάπτυξη. Τα σπίτια των κατοίκων έγιναν πλουσιότερα και κτίστηκαν πολλά αρχοντικά, πολλά από τα οποία έχουν αναπαλαιωθεί σήμερα. Ο συνεταιρισμός διατηρήθηκε μέχρι το 1812 οπότε διαλύθηκε. Οι κυριότεροι λόγοι της διάλυση του συνεταιρισμού ήταν η εφεύρεση της Ανιλίνης που παρήγαγε ίδιο αποτέλεσμα με το ριζάρι και ήταν φθηνότερη, οι συγκρούσεις μεταξύ των μελών του συνεταιρισμού και η υψηλή φορολογία που επέβαλε ο Αλή Πασάς. Παράλληλα, μεγάλο πλήγμα δέχτηκε ο συνεταιρισμός από την καταστροφή της Ευρωπαϊκής οικονομίας λόγω των Ναπολεόντειων πολέμων. Με το τέλος του συνεταιρισμού ο οικισμός των Αμπελακίων άρχισε να παρακμάζει.

Σήμερα, στα αξιοθέατα του χωριού συμπεριλαμβάνεται το Λαογραφικό Μουσείο. Στεγάζεται σε ένα παλιό αρχοντικό, και εκθέτει στους επισκέπτες ποικίλα βιοτεχνικά εργαλεία,κομμάτια τοιχογραφιών από αρχοντόσπιτα, οικιακά σκεύη, είδη ενδύσεως παλιές φωτογραφίες και ιστορικά ντοκουμέντα, που έχουν σχέση με τις εργασίες, τις λειτουργίες και την ζωή των κατοίκων της ιστορικής κοινότητας.

Άλλο σημαντικό αξιοθέατο είναι το αρχοντικό του Γεώργιου Μαύρου ή Σβαρτς, που είναι το πιο εντυπωσιακό από τα πολλά αρχοντικά σπίτια που υπάρχουν στα Αμπελάκια. Ο Γεώργιος Μάυρος ήταν ο πρόεδρος του συνεταιρισμού των Αμπελακιωτών. Οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί με τους οποίους εμπορευόταν του είχαν δώσει και το όνομα Σβαρτς με το οποίο έμεινε γνωστός. Ο Μαύρος κατασκεύασε στα Αμπελάκια ένα μεγάλο αρχοντικό το οποίο αποτελεί ένα από τα εντυπωσιακότερα δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα. Το Αρχοντικό, που διατηρείται ακόμα και είναι επισκέψιμο είναι πέτρινο, τριώροφο, με τον πάνω όροφο να προεξέχει ελαφρά. Το κτίριο διαθέτει ξύλινη επένδυση και πλούσια διακόσμηση που περιλαμβάνει τοιχογραφίες, και ξυλόγλυπτά ταβάνια.

Σχόλια


« Επιστροφή

Άλλα άρθρα...

Πρώτο θέμα